De wetenschap achter moleculaire waterstof (H₂)
Moleculaire waterstof (H₂) is het kleinste molecuul dat bestaat. Lange tijd werd waterstof vooral beschouwd als een biologisch weinig reactief gas. Sinds een belangrijke publicatie in 2007 is de wetenschappelijke belangstelling voor de mogelijke biologische effecten van moleculaire waterstof sterk toegenomen.
Inmiddels wordt H₂ internationaal onderzocht binnen uiteenlopende onderzoeksgebieden, waaronder oxidatieve stress, ontstekingsprocessen, mitochondriale functie, celcommunicatie en metabolisme.
Het onderzoek richt zich niet alleen op de mogelijke biologische effecten, maar ook op de manier waarop waterstof zich door het lichaam verspreidt, hoe het op cellulair niveau werkt en welke toedieningsvormen geschikt zijn voor verder onderzoek.
Het Nederlands Instituut voor Waterstoftherapie (NIVW) volgt deze internationale ontwikkelingen en maakt wetenschappelijke kennis over moleculaire waterstof toegankelijk.
1. Het begin van modern waterstofonderzoek
Een belangrijk keerpunt in het moderne onderzoek naar moleculaire waterstof was de publicatie van Ohsawa en collega's in 2007 in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Medicine.
In deze studie onderzochten de wetenschappers het effect van waterstofgas in een diermodel van cerebrale ischemie en reperfusieschade.
De onderzoekers beschreven dat moleculaire waterstof selectief kon reageren met bepaalde sterk reactieve zuurstofverbindingen, waaronder het hydroxylradicaal (•OH) en peroxynitriet (ONOO⁻).
Deze publicatie leidde tot een sterke toename van wetenschappelijke belangstelling voor H₂ als biologisch actief molecuul.
Belangrijke publicatie:
Ohsawa et al. (2007) – Hydrogen acts as a therapeutic antioxidant by selectively reducing cytotoxic oxygen radicals.
Nature Medicine.
https://doi.org/10.1038/nm1577
2. Hoe kan moleculaire waterstof biologisch actief zijn?
Een bijzondere eigenschap van moleculaire waterstof is de zeer kleine molecuulgrootte. H₂ kan gemakkelijk door biologische membranen diffunderen en zich door verschillende weefsels verspreiden.
Onderzoekers bestuderen verschillende mogelijke mechanismen waarmee waterstof biologische processen kan beïnvloeden.
Het gaat daarbij niet om één enkel werkingsmechanisme. Juist de mogelijke interactie met meerdere cellulaire processen maakt H₂ interessant voor fundamenteel en toegepast onderzoek.
3. Oxidatieve stress en redoxbalans
In het lichaam ontstaan voortdurend reactieve zuurstofverbindingen (ROS). Deze stoffen spelen een normale rol bij onder andere celcommunicatie, afweerreacties en stofwisselingsprocessen.
Wanneer de productie van reactieve verbindingen en de antioxidantverdediging uit balans raken, kan oxidatieve stress ontstaan.
Dit proces wordt onderzocht in relatie tot veroudering, ontstekingsprocessen, mitochondriale schade en verschillende aandoeningen.
Moleculaire waterstof wordt onderzocht vanwege de mogelijke invloed op de redoxbalans.
De eerste onderzoeken richtten zich vooral op de interactie met sterk reactieve verbindingen zoals hydroxylradicalen. Latere studies onderzoeken ook indirecte effecten op lichaamseigen antioxidatieve systemen.
4. Nrf2 en lichaamseigen antioxidantmechanismen
Een belangrijk onderzoeksgebied is de Nrf2-signaalroute.
Nrf2 is een transcriptiefactor die betrokken is bij de regulatie van verschillende beschermende cellulaire processen. Wanneer deze route wordt geactiveerd, kan de expressie van diverse antioxidatieve en cytoprotectieve enzymen toenemen.
Onderzoekers bestuderen onder andere de relatie tussen H₂ en:
-
Nrf2-gerelateerde signaaloverdracht.
-
Heme oxygenase-1 (HO-1).
-
Superoxide dismutase (SOD).
-
Catalase.
-
Glutathion-gerelateerde systemen.
Deze mechanismen zijn vooral onderzocht in cel- en diermodellen. De precieze rol en betekenis ervan bij mensen wordt nog verder onderzocht.
5. Ontstekingsprocessen en immuunregulatie
Een ander belangrijk onderzoeksgebied is de mogelijke invloed van moleculaire waterstof op ontstekingsgerelateerde signaalroutes.
Onderzoekers bestuderen onder andere:
NF-κB
NF-κB is een belangrijke regulator van ontstekingsgerelateerde genexpressie. Verschillende experimentele studies onderzoeken of H₂ invloed kan hebben op de activiteit van deze signaalroute.
NLRP3-inflammasoom
Het NLRP3-inflammasoom is een eiwitcomplex dat betrokken is bij de activatie van ontstekingsprocessen en de afgifte van bepaalde cytokinen.
Cytokinen
Cytokinen zijn signaalstoffen waarmee cellen onderling communiceren. In verschillende onderzoeksmodellen is gekeken naar veranderingen in ontstekingsgerelateerde cytokinen na blootstelling aan H₂.
Deze onderzoeksgebieden helpen wetenschappers beter te begrijpen hoe moleculaire waterstof mogelijk betrokken is bij de regulatie van cellulaire ontstekingsreacties.
6. Mitochondriën en cellulaire energieproductie
Mitochondriën worden vaak de energiecentrales van de cel genoemd. Ze spelen een centrale rol bij de productie van ATP, de belangrijkste energiedrager van cellen.
Daarnaast zijn mitochondriën betrokken bij:
-
De regulatie van reactieve zuurstofverbindingen.
-
Calciumhuishouding.
-
Celsignalering.
-
Geprogrammeerde celdood.
-
Cellulaire stofwisseling.
Wanneer mitochondriale processen verstoord raken, kunnen veranderingen ontstaan in de energieproductie en cellulaire redoxbalans.
Wetenschappers onderzoeken of moleculaire waterstof invloed kan hebben op mitochondriale functie, membraanpotentiaal, oxidatieve processen en cellulaire energiehuishouding.
Dit onderwerp krijgt veel aandacht binnen het onderzoek naar metabole processen, neurologische aandoeningen en cardiovasculaire gezondheid.
7. Celcommunicatie, signaalroutes en genexpressie
Naast oxidatieve processen en ontstekingsreacties wordt steeds meer onderzoek gedaan naar de invloed van H₂ op cellulaire signaaloverdracht.
Een cel reageert voortdurend op signalen uit haar omgeving. Deze signalen bepalen onder andere hoe cellen energie produceren, zich aanpassen aan stress, herstellen en reageren op veranderingen.
Onderzoekers bestuderen verschillende signaalroutes, waaronder:
-
PI3K/AKT/mTOR.
-
MAPK/ERK.
-
NF-κB.
-
Nrf2/ARE.
-
Apoptose-gerelateerde routes.
De effecten kunnen afhankelijk zijn van het celtype, de onderzoeksomstandigheden, de concentratie en de blootstellingsduur.
Het exacte primaire aangrijpingspunt van moleculaire waterstof is nog niet volledig opgehelderd.
8. Moleculaire waterstof en de darmmicrobiota
Een relatief interessant onderzoeksgebied is de relatie tussen waterstof en de darmmicrobiota.
In de darm produceren bepaalde bacteriën van nature moleculaire waterstof tijdens de fermentatie van voedingsstoffen.
Deze endogene waterstofproductie vormt een onderdeel van de normale microbiële stofwisseling.
Onderzoekers bestuderen onder andere:
-
De rol van waterstofproducerende darmbacteriën.
-
De interactie tussen H₂ en de darmmicrobiota.
-
De relatie met darmbarrièrefunctie.
-
Ontstekingsgerelateerde processen in de darm.
-
De mogelijke invloed op het metabolisme van darmbacteriën.
Dit onderzoek kan helpen om de rol van endogeen geproduceerd waterstof beter te begrijpen.
9. Hoe verspreidt waterstof zich door het lichaam?
Door de zeer kleine molecuulgrootte kan H₂ relatief gemakkelijk door biologische membranen diffunderen.
Onderzoekers bestuderen de verspreiding van waterstof via bloed, weefsels en verschillende biologische barrières.
Een belangrijke ontwikkeling is het onderzoek naar betere meetmethoden om de concentratie en verdeling van moleculaire waterstof in biologische systemen nauwkeuriger vast te stellen.
In 2025 publiceerden Chen en collega's een overzicht van nieuwe ontwikkelingen rond waterstofdetectie, biologische verspreiding en nieuwe materialen voor gecontroleerde waterstofafgifte.
Daarbij werd onder andere aandacht besteed aan een nieuw ontwikkelde moleculaire bioprobe waarmee de verspreiding van H₂ in biologische systemen onderzocht kan worden.
Publicatie:
Chen et al. (2025) – Status quo, challenges and future directions of hydrogen medicine.
Fundamental Research.
https://doi.org/10.1016/j.fmre.2025.06.014
10. Nieuwe ontwikkelingen in waterstofonderzoek (2025–2026)
Het onderzoek naar moleculaire waterstof ontwikkelt zich op verschillende gebieden. Recente publicaties laten zien dat de aandacht verschuift van uitsluitend het bestuderen van antioxidatieve eigenschappen naar een breder begrip van biologische mechanismen, farmacokinetiek en toedieningstechnologie.
Nieuwe inzichten in biologische werkingsmechanismen
Een overzichtsartikel uit 2025 in MedComm beschrijft verschillende mogelijke mechanismen van moleculaire waterstof, waaronder de relatie met oxidatieve stress, ontstekingsprocessen, mitochondriale functie en darmmicrobiota.
Het artikel bespreekt ook nieuwe mogelijkheden om waterstof gerichter toe te dienen.
Jin et al. (2025) – Molecular Hydrogen Therapy: Mechanisms, Delivery Methods, Preventive, and Therapeutic Application.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12035766/
Nieuwe ontwikkelingen in detectie en toediening
Chen en collega's beschrijven in hun publicatie uit 2025 nieuwe ontwikkelingen op het gebied van:
-
Nauwkeurigere detectie van H₂ in biologische systemen.
-
Onderzoek naar de verspreiding van waterstof door biologische barrières.
-
Materialen die waterstof kunnen vasthouden of gecontroleerd vrijgeven.
-
Nieuwe waterstofgenererende materialen en dragers.
Dit is een belangrijk onderzoeksgebied omdat de daadwerkelijke blootstelling van weefsels aan H₂ mede bepalend kan zijn voor de biologische effecten.
Onderzoek naar meerdere orgaansystemen
Een omvangrijke review uit oktober 2026, gepubliceerd in Journal of Investigative Medicine, brengt de huidige kennis over moleculaire waterstof in kaart.
De auteurs bespreken mogelijke effecten en onderzoeksresultaten binnen onder andere:
-
Cardiovasculaire systemen.
-
Hersenen en zenuwstelsel.
-
Ademhalingsstelsel.
-
Spijsverteringsstelsel.
-
Nieren.
-
Bewegingsapparaat.
-
Metabole processen.
De review bespreekt onder andere Nrf2, NF-κB, NLRP3, mitochondriale functie en immuunregulatie.
De auteurs benadrukken tegelijkertijd dat het merendeel van de beschikbare gegevens nog uit preklinisch onderzoek komt en dat grotere, goed opgezette humane studies nodig zijn.
Zhang et al. (2026) – Molecular hydrogen in biomedicine: A comprehensive review of mechanisms, multi-system therapeutic effects, and emerging delivery strategies.
https://doi.org/10.1177/10815589261497358
11. Wat is er al onderzocht bij mensen?
Naast laboratoriumonderzoek en diermodellen zijn er wereldwijd ook humane studies uitgevoerd.
Daarbij wordt moleculaire waterstof onderzocht via verschillende toedieningsvormen, waaronder inhalatie, waterstofverrijkt water en andere onderzoeksprotocollen.
Humane studies onderzoeken onder andere:
-
Veiligheid en verdraagbaarheid.
-
Veranderingen in biomarkers.
-
Oxidatieve stress en ontstekingsgerelateerde parameters.
-
Fysiologische reacties.
-
Metabole en cardiovasculaire parameters.
-
Mogelijke effecten op herstel en inspanningsgerelateerde processen.
De omvang en kwaliteit van deze studies verschillen sterk. Sommige onderzoeken zijn klein of verkennend, andere gebruiken gerandomiseerde onderzoeksopzetten.
Het is daarom belangrijk onderscheid te maken tussen laboratoriumonderzoek, dieronderzoek, kleine humane pilotstudies en grotere klinische onderzoeken.
De resultaten zijn interessant voor verdere wetenschappelijke ontwikkeling, maar leveren niet automatisch bewijs voor de behandeling van een specifieke aandoening.
12. Internationale kennisontwikkeling: Molecular Hydrogen Institute
Het Molecular Hydrogen Institute (MHI) is een internationaal kennisplatform dat zich richt op het verzamelen, structureren en toegankelijk maken van wetenschappelijke publicaties over moleculaire waterstof.
De onderzoeksdatabase van MHI vermeldt inmiddels meer dan 3.000 artikelen en biedt de mogelijkheid om publicaties te bekijken op basis van onder andere:
-
Orgaansysteem.
-
Onderzoeksgebied.
-
Aandoening.
-
Toedieningsmethode.
-
Type onderzoek.
-
Onderzochte diersoort of menselijke deelnemers.
De database is een waardevol startpunt om de omvang en ontwikkeling van het onderzoeksveld te volgen. Het aantal opgenomen publicaties zegt op zichzelf echter niets over de bewijskracht van iedere afzonderlijke studie.
Bekijk de onderzoeksdatabase:
https://web.molecularhydrogeninstitute.org/
Wetenschappelijke publicaties per onderwerp:
https://molecularhydrogeninstitute.org/scientific-studies/
13. Prof. Jan Slezak en het boek Molecular Hydrogen in Health and Disease
Een belangrijke wetenschappelijke publicatie binnen dit vakgebied is het boek Molecular Hydrogen in Health and Disease, onder redactie van Prof. Jan Slezak en Dr. Branislav Kura.
Het boek verscheen in 2024 bij Springer Nature en bestaat uit 26 hoofdstukken, geschreven door verschillende onderzoekers.
Het behandelt onder andere:
-
De biologische eigenschappen van moleculaire waterstof.
-
Directe biologische aangrijpingspunten van H₂.
-
Mitochondriale functie.
-
Cardiovasculair onderzoek.
-
Ischemie en reperfusie.
-
Oxidatieve stress.
-
Metabole aandoeningen.
-
Neurologisch onderzoek.
-
Onderzoek naar kanker.
-
Waterstofrijk water en de darmmicrobiota.
Het boek biedt een breed wetenschappelijk overzicht en laat zien hoe uiteenlopend het internationale onderzoek naar moleculaire waterstof inmiddels is.
Boek:
Slezak & Kura (eds.) (2024) – Molecular Hydrogen in Health and Disease.
Springer Nature.
https://doi.org/10.1007/978-3-031-47375-3
14. De toekomst van waterstofonderzoek
De komende jaren zal het onderzoek zich naar verwachting verder richten op een aantal belangrijke vragen:
-
Wat zijn de primaire biologische aangrijpingspunten van H₂?
-
Hoe wordt waterstof door verschillende weefsels opgenomen en verspreid?
-
Welke concentraties en blootstellingsduur zijn relevant voor verschillende onderzoeksdoelen?
-
Hoe kunnen onderzoekers de daadwerkelijke biologische blootstelling nauwkeuriger meten?
-
Welke toedieningsvormen bieden de meest gecontroleerde blootstelling?
-
Welke bevindingen uit laboratorium- en dieronderzoek kunnen worden bevestigd in grotere humane studies?
Vooral de combinatie van betere meetmethoden, farmacokinetisch onderzoek en goed opgezette klinische studies kan bijdragen aan een beter begrip van moleculaire waterstof.
Conclusie
Moleculaire waterstof is uitgegroeid tot een breed internationaal onderzoeksgebied. De wetenschappelijke belangstelling richt zich inmiddels veel verder dan de oorspronkelijke onderzoeken naar antioxidatieve eigenschappen.
Oxidatieve stress, mitochondriale functie, ontstekingsgerelateerde signaalroutes, celcommunicatie, darmmicrobiota en de verspreiding van H₂ door biologische systemen vormen belangrijke onderdelen van het huidige onderzoek.
De publicaties uit 2025 en 2026 laten zien dat het vakgebied zich verder ontwikkelt, met nieuwe inzichten in biologische mechanismen, detectietechnologie en toedieningsmethoden.
Het NIVW volgt deze ontwikkelingen en wil bijdragen aan een toegankelijk, zorgvuldig en wetenschappelijk onderbouwd beeld van moleculaire waterstof.
Wetenschappelijke informatie op deze pagina is bedoeld voor educatieve doeleinden. Onderzoeksresultaten uit celonderzoek, diermodellen en humane studies hebben een verschillende bewijskracht. De beschreven mechanismen en onderzoeksresultaten vormen geen bewijs dat moleculaire waterstof een specifieke aandoening kan voorkomen of behandelen.
Maak jouw eigen website met JouwWeb